ثانى : آنكه افعال طبيعت منقسم شود « 1 » به حسب انقسام مقبولات ؛ چه « 2 » فاعل ، واحد « 3 » است اگر قوابل ، متكثّره باشند فعل او نسبت به آنها متجزّى شود و اگر قابل يكى باشد ، فعل در يكى باشد پس در وقتى كه افيون را تنها و جدا از طعام خورند طبيعت متوجّه او شود و اعمال و افعال او بالتّمام مىكند و اين هنگام مىتواند بود كه قليل « 4 » ظاهرتر شود در عمل از كثير ، به خلاف آنكه با طعام باشد ( كه ) « 5 » عمدهء توجّه طبع به طعام است به واسطهء ملايمت ذاتى كه دارد ( و ) « 6 » بر تقدير آنكه تفاوتى نباشد پاره‌اى از توجّه منصرف به جانب طعام مىشود و پاره‌اى ديگر به جانب افيون . و معلوم است كه عمل كل اتمّ است از عمل جزو . ثالث : آنكه غذا به واسطهء ملايمتى كه دارد طبيعت در او تصرّف مىكند ، زمانى كه مخلوط شود به « 7 » افيون و طعم و قوّت او در او اثر كند تلخ و نامقبول خواهد شد ، پس طبيعت در او تصرّف « 8 » نمىكند ، يا مىكند و تصرّف ناقص مىكند . رابع : آنكه افيون مقدار اندكى است طبيعت بسيار از او متأذّى نمىشود و با طعام كه آميخته مىشود « 9 » ، بسيارى از طعام كيفيّت او پيدا مىكند و اين هنگام اضرار عظيم حاصل مىشود و از اين معلوم مىتوان كرد « 10 » كه قليل افيون جدا خورند ، چندان مضرّت « 11 » نمىرساند كه در شربت « 12 » لذيذ داخل كنند ؛ زيرا كه تمام ، كيفيّت فاسده پيدا مىكند و بر طبيعت بار مىشود و گران مىآيد .

--> ( 1 ) . ل و آ : افعال طبيعيه منقسم مىشود به پنج قسم ( 2 ) . ل و آ : جهت آنكه ( 3 ) . الف : و اصل ؛ ل و آ و ع : واحد ( 4 ) . ل و آ : قليلى ( 5 ) . ل و آ ( 6 ) . ل و آ ( 7 ) . ل و آ : با ( 8 ) . ل و آ : پس تصرّف در او ( 9 ) . ل و آ : شود ( 10 ) . ل و آ : موجب اضرار عظيم مىشود از اين معلوم مىشود ( 11 ) . ل و آ : ضرر ( 12 ) . ل و آ : شربتى